Dzień Muzyki Liturgicznej 2018

Materiały duszpasterskie

Księga liturgiczna

Księga liturgiczna

18 listopada 2018, godz.: 00:00

miejsce: Archidiecezja Katowicka

organizator: AKMS

2018-11-01

Pobierz zarządzenie ks. Arcybiskupa odnoszące się do muzycznej strony ślubów i pogrzebów w archidiecezji katowickiej

 

18 listopada 2018r. w Archidiecezji Katowickiej będziemy obchodzić Dzień Muzyki liturgicznej.

Materiały na Dzień Muzyki Liturgicznej w Archidiecezji Katowickiej

XXXIII niedziela zwykła, 18 XI 2018

Temat dnia:

Muzyka liturgiczna modlitwą o niepodległość naszej Ojczyzny!

            Drodzy Księża!

            Szanowni Muzycy Kościelni Archidiecezji Katowickiej!

            Od zakończenia (2005 rok) I. Kongresu Muzyki Liturgicznej Archidiecezji Katowickiej 33. niedzielę zwykłą przeżywamy jako okazję do dziękczynienia za dar muzyki w naszych świątyniach. W tym roku chcemy wpisać Dzień Muzyki Liturgicznej w wielki Jubileusz 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości.

            Tegoroczna Niedziela Muzyki Liturgicznej to niepowtarzalna szansa, aby uświadomić sobie, jak ważną rolę w budowaniu polskości i utrzymywaniu hartu ducha w narodzie odgrywała muzyka religijna, a szczególnie pieśń kościelna. Napisano na ten temat wiele prac naukowych, spośród których godna zauważenia jest dysertacja wybitnego śląskiego kapłana, ks. dra Teodora Raka (1904-1976) proboszcza parafii MB Różańcowej w Chropaczowie i wielkiego orędownika odnowy muzyki kościelnej w diecezji katowickiej.

            Tytuł pracy doktorskiej już sam w sobie jest komentarzem: « Rola pieśni kościelnej w duszpasterstwie Górnośląskim z równoczesnym uwzględnieniem jej wpływu na życie narodowe na Górnym Śląsku ». Ks. Rak nie ograniczał swojej działalności pedagogicznej do terenu administrowanej parafii czy chórów, których był dyrygentem i mecenasem. W diecezjalnym wymiarze znany był jako pracownik Studium Organistowskiego, a także autor prelekcji dotyczących liturgii i muzyki. Współredagował diecezjalny modlitewnik « Skarbiec modlitw i pieśni ». Szczególnie znaną kompozycją jego autorstwa do dziś wykonywaną w śląskich świątyniach stało się opracowanie hymnu Jana Kochanowskiego « Czego chcesz od nas Panie » (ŚAK 297.1).

            Kontynuatorem badań naukowych oraz szerokiej działalności muzycznej ks. Teodora Raka, od wielu lat pozostaje ks. prof. Antoni Reginek, który w tym roku przeżywa Jubileusz 70-lecia. W imieniu J. M. Dziekana WTUŚ ks. dra hab. Antoniego Bartoszka, Prezesa Stowarzyszenia Polskich Muzyków Kościelnych ks. dra Lucjana Dyki oraz moim własnym serdecznie zapraszam Księży, a także muzyków i wszystkich parafian, do udziału w Jubileuszu 70-lecia urodzin Ks. Prof. Antoniego Reginka. Uroczystość będzie miała miejsce na Wydziale Teologicznym UŚ w Katowicach i odbędzie się w czwartek 15 listopada br. Program obejmuje konferencję naukową oraz uroczysty akt wręczenia Księgi dedykowanej Dostojnemu Jubilatowi. Program uroczystości w załączniku nr 1.

            Niech nasza modlitwa w intencji ks. Prof. Antoniego Reginka będzie równocześnie mobilizacją, aby dziękować Bożej Opatrzności za naszych Profesorów, Nauczycieli, Katechetów i wszystkich innych, którzy uczyli nas muzyki, zachęcali do śpiewu pieśni religijnych, a przez to umacniali naszą miłość do Polski.

            Muzyków kościelnych naszej archidiecezji proszę już teraz o zanotowanie w kalendarzach ważnych terminów na rok 2019:

  • od 2 III do 13 IV 2019 odbędzie się III. Archidiecezjalny Kurs Psałterzysty (zapisy zostaną jeszcze osobno zapowiedziane)
  • 9 XI 2019 odbędzie się Ogólnopolska Pielgrzymka Muzyków Kościelnych na Jasną Górę, którą będziemy animowali
  • w dniach 14-16 XI (czwartek-sobota) 2019 odbędą się rekolekcje dla organistów w Panewnikach.

Na koniec wraz z serdecznymi pozdrowieniami i życzeniami z okazji Niedzieli Muzyki Liturgicznej, chciałbym przekazać informację, iż od dnia 18 XI 2018 roku, obowiązywać będzie zarządzenie, które reguluje muzyczny kształt celebracji sakramentu małżeństwa oraz obrzędów chrześcijańskiego pogrzebu w naszej archidiecezji. Proszę się z nim zapoznać i wprowadzić w życie. Zarządzenie Ks. Arcybiskupa: w załączniku nr 2.

                                    W imieniu redaktorów, ks. dr Wiesław Hudek

                                    przewodniczący Archidiecezjalnej Komisji  Muzyki Sakralnej

PROPOZYCJE ŚPIEWÓW i MUZYKI ORGANOWEJ:

Części stałe: Msza ks. A. Chlondowskiego ( ŚAK 705),  Msza ks. I. Pawlaka (ŚAK 707)

Wejście: Ciebie całą duszą pragnę (ŚAK 216)  lub Boże mocny, Boże cudów (ŚAK 573)

Przygotowanie darów: Kto się w opiekę (ŚAK 597.1)

Komunia: Ja wiem w kogo ja  wierzę (ŚAK 225), Idzie, idzie Bóg prawdziwy (ŚAK 223)

Uwielbienie: Niech się radują niebiosa (ŚAK 31)

Zakończenie: Lud Twój Panie, lud pielgrzymi (ŚAK 238) lub W każdym strapieniu (Siedlecki 209)

Literatura chóralna:

Części stałe: Stefan Stuligrosz „Msza Polska Chwalebna”

Wejście: Józef Elsner „O, Panie mój”

Przygotowanie darów: Henryk J. Botor „Misericordias Domini”

Komunia: Edward Elgar „Ave verum”

Zakończenie: ks. Antoni Chlondowski „Niech zabrzmi gromko”

(opracowały Aleksandra Gąsiorczyk i Brygida Tomala)

Literatura organowa:

Wejście:  Léon Boëllmann- Introdukcja z „Suity Gotyckiej”

Przygotowanie darów: Improwizacja nt. gregoriańskiego śpiewu „Ubi caritas et amor”

Komunia: Olivier Messiaen- Le Banquet Céleste

Zakończenie: L. Boëllmann - Toccata z „Suity Gotyckiej” lub Maurice Duruflé - Suite pour Orgue Op. 5 – Toccata

Wersja łatwiejsza/lub bardzo łatwa:

Wejście: Leon Świerczek -Preludium „Pod Twą obronę” z cyklu „Łatwe i krótkie Preludia na harmonium osnute na tematach nabożnych pieśni”

Przygotowanie darów: Théodore Dubois – Offertoire h-moll  lub – dwugłosowa improwizacja nt. motywów „Gdzie miłość wzajemna i dobroć”

Komunia: Jednogłosowa, wielokrotna ekspozycja tematu pieśni „Zbliżam się w pokorze”  w oparciu o  różne zestawy rejestrowe organów

Zakończenie: César Franck – Sortie D-dur z cyklu „L`Organiste”

(opracował: Stanisław Pielczyk)

 Komentarz na rozpoczęcie Mszy świętej

            Liturgia dzisiejszej niedzieli zwraca nasze myśli ku sprawom ostatecznym i niejako mobilizuje nas, żebyśmy mądrze zatroszczyli się o swój własny los. Jeżeli będziemy dbać o to, aby stale być w stanie łaski uświęcającej, to możemy mieć nadzieję, że te przerażające wydarzenia, które opisuje dzisiejsza Liturgia Słowa, nie załamią nas…

            JEŚLI NA WEJŚCIE ŚPIEWANO „CIEBIE CAŁA DUSZĄ PRAGNĘ”:

Przed chwilą śpiewaliśmy właśnie: „W Twej świątyni ujrzeć pragnę Twą potęgę, moc i chwałę, bowiem Twoją miłość, Panie, bardziej cenię niźli życie”.

            JEŚLI NA WEJŚCIE ŚPIEWANO „BOŻE MOCNY, BOŻE CUDÓW”:

Przed chwilą śpiewaliśmy właśnie: „Udziel w pracy wytrwałości, łaska Twa niech wzmacnia nas, byśmy mężnie ku wieczności szli z weselem a bez zmaz”

            Każda pieśń w liturgii ma swój głęboki sens, bo jej zadaniem jest utrwalać w nas to, co modlitwy i czytania przekazują nam podczas Mszy św. w imieniu samego Boga…

Dziś w naszej Archidiecezji obchodzimy właśnie Dzień Muzyki Liturgicznej. Zatem módlmy się o to, by muzyka w naszym kościele dobrze spełniała swą rolę oraz o to, byśmy chętnie śpiewali pamiętając, że śpiewy to nie „ozdoba”, lecz część modlitwy.

          Modlitwa wiernych

Bogu Najwyższemu, który rządzi całym wszechświatem, zawierzajmy nasze sprawy, pamiętając jednocześnie o tym, że od jakości naszej wierności Jemu zależy nasz los:

  1. Prośmy za Kościół Święty, aby pozostał wierny Chrystusowi, zaś nasza Ojczyzna gorliwie troszczyła się o dar swojej niepodległości
  1. Prośmy za papieża, biskupów i prezbiterów, aby powierzone im dusze skutecznie prowadzili do Boga poprzez mądre rady i dobry przykład
  1. Prośmy za ludzi sprawujących władzę, aby pamiętali, że za swe rządy odpowiedzą kiedyś na sądzie przed Bogiem
  1. Prośmy za tych którzy lekceważą potrzebę nawrócenia, aby przejęli się ceną miłosierdzia i autentycznie przemienili swoje życie
  1. Prośmy za muzyków kościelnych, aby poprzez jakość i styl muzyczny prawdziwie czcili Boga oraz uszlachetniali uczestników liturgii
  1. Prośmy za nas samych, abyśmy zdążali ku niebu i troszcząc się o naszą Ojczyznę – Polskę, zawsze wypełniali Bożą wolę

            Wszechmogący Boże, Ty w miłosierdziu swoim przebaczasz nam nasze grzechy, a swoją miłością podnosisz nas na duchu i wlewasz w nas nową otuchę. Ciebie wielbimy przez Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym, teraz i na wieki. Amen.

(Tekst modlitwy końcowej – por. Mszał z czytaniami, opr. Ks. Tadeusz Loska SI, Kraków 1986, za pozwoleniem Władzy Duchownej: Damian Zimoń, Biskup Katowicki, Katowice 6.XI. 1986.)

Komentarz przed uwielbieniem

„Niech się radują niebiosa i ziemia weseli”…- i my wszyscy, tu zgromadzeni - „bo Pan Królować przychodzi”!

          Komentarz na zakończenie

Niech na zawsze zostaną nam w sercu słowa z dzisiejszej antyfony na wejście: Pan mówi:* Myśli moje są myślami pokoju a nie udręczenia.* Wzywać Mnie będziecie, a Ja was wysłucham* i sprowadzę do domu ze wszystkich krajów waszego wygnania;  zaś naszą odpowiedzią na to niech staną się słowa z antyfony na Komunię: Dla mnie jest szczęściem przebywać blisko Boga, * w Panu Bogu pokładać nadzieję.

(opracował: Piotr Wierzchałek)

 

Myśli do homilii: (Dn 12, 1-3; Ps 16; Hbr 10, 11-14. 18; Mk 13, 24-32)

PIEŚŃ KOŚCIELNA MODLITWĄ O NIEPODLEGŁOŚĆ POLSKI

            Rok liturgiczny zmierza ku końcowi. Święte teksty rysują obraz dni ostatecznych świata. To zaś skłania do poważnej refleksji o końcu naszego ziemskiego bytowania. Wiadomo, że prędzej czy później będzie nam trzeba zejść z tego świata. Prawda ta jednak nie powinna napełnić nas lękiem, ale niech pobudza do nawrócenia, uświęcenia i odpowiedzialności za kształt swojego codziennego życia. Odpowiemy za nie, nie tylko przed sobą, ludźmi i historią, ale ostatecznie, staniemy na sądzie przed Bogiem. Niech też dojrzewa w nas nadzieja, że po trudach życia doczesnego staniemy się uczestnikami niewyobrażalnego wiecznego szczęścia w niebie.

            Księga Daniela, rysując obraz czasów ostatecznych, używa słowa „ucisk”, „okres ucisku, jakiego nie było, odkąd narody powstały”. Podobnie wyraża święty Marek: „… po wielkim ucisku słońce się zaćmi i księżyc nie da swego blasku”.

            W wymiarze historycznym narody ciągle doznają rozmaitych form ucisku. Pośród ucisków zaciskających się nad naszą Ojczyzną, wspominamy i ten ucisk, którym były zabory Polski. Nie było wtedy Polski na mapie Europy, ale nic nie zacisnęło i nie zadusiło polskiego, wolnego ducha narodu. Naród wewnętrznie wolny, swoją wolność pielęgnował, podsycał, co przed stu laty przywróciło Polsce Niepodległość. W obecnym czasie tą wspaniałą rocznicę świętujemy i za niepodległość Ojczyzny dziękujemy Bogu oraz wszystkim, którzy na różne sposoby ją odzyskiwali.

            Niepodległość Polski powracała między innymi przez zachowanie w narodzie wiary, wierność Bogu, przykazaniom, Kościołowi i Jego tradycjom. Naród wolnego serca w ojczystym języku odmawiał pacierz i śpiewał nabożne pieśni. Pisze o tym Ks. Profesor Karol Mrowiec: „…jeszcze w XVIII wieku istniały fundacje w celu utrzymania zwyczaju (…) śpiewania (…) „Bogurodzicy”, „Godzinek o NMP”. I dalej: „śpiewanie pieśni nabożnych podczas prac domowych, zebrań religijnych dla domowników i czeladzi, jak również podczas pracy w okresie Adwentu i Wielkiego Postu nabrało cech tak trwałej tradycji, że uznane zostało za znamienny przejaw życia religijnego w Polsce XVI – XVIII wieku. „(…) chodziło o to, aby pieśni religijne faktycznie kształtowały upodobania i nastawienie ludu, jego wiarę, świadomość etyczną i narodową”.

            O polską pieśń kościelną zatroszczyli się w XIX wieku ks. Michał Marcin Mioduszewski i ks. Jan Siedlecki. Wydali oni bardzo cenne zbiory pieśni. O ile praca Mioduszewskigo ma charakter raczej źródła historycznego, o tyle śpiewnik Siedleckiego jest ciągle aktualizowany, wznawiany i nawet obecnie należy do podstawowych śpiewników kościelnych Polsce. Nie do przecenienia są w tym względzie także zasługi Franciszka Karpińskiego, autora takich pieśni, jak „Kiedy ranne wstają zorze”, „Bóg się rodzi”, „Nie zna śmierci Pan żywota”, „Zróbcie Mu miejsce” i wiele innych. Karpińskiemu zawdzięczamy też melodię nieszporów śpiewanych w kościołach do dzisiaj. Sam król Stanisław August o dziele Karpińskiego „Pieśni nabożne” powiedział, że ono ”…będzie uczyć naród obowiązków względem Boga, ludzi, czystych obyczajów i miłości Ojczyzny”.  Zniewolony naród w pieśni manifestował nie tylko przeżycia religijne, ale poszukiwał w nich inspiracji idei wolnościowych, czego przykładem może być przekształcony tekst kolędy:

                        „Bóg się rodzi, moc truchleje,

                        legły trony trzech mocarzy.

                        Sam Pan w serca tchnął nadzieję.

                        Polskę dawną łaską darzy.

                        Zerwał pęta Orzeł Bały,

                        Wzniósł się nad Piastowe ziemie,

                        Zbudź się, zbudź lehickie plemię,

                        Zdobądź wolność Polsce całej”.

            Szczególnym wołaniem o wolność Ojczyzny stał się hymn „ Boże , coś Polskę”  z tekstem Alojzego Felińskiego. Hymn ten był jednak wiele razy przepracowywany  i aktualizowany. Jego końcówka w różnych okolicznościach różnie brzmiała:

                        Naszego króla zachowaj nam, Panie;

                        Naszą Ojczyznę zachowaj nam, Panie;

                        Ojczyznę, wolność racz nam wrócić, Panie;

                        Ojczyznę wolną racz nam wrócić, Panie;

                        Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie.

           Do pieśni kościelnych o wydźwięku patriotycznym zaliczano hymn „Rota” do słów Marii Konopnickiej i muz. Feliksa Nowowiejskiego: „ Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród”. Również i ten tekst zmieniał swoje wersje, aż do współczesnego „nie rzucim Chryste świątyń Twych”. Trzeba zaznaczyć że kościelnego i patriotycznego ducha pielęgnowały zespoły chóralne wyśpiewujące tęsknotę za Ojczyzną i jej niepodległością. Na uwagę zasługuje pieśń kościelna towarzysząca emigracji, zwłaszcza emigracji syberyjskiej. Wiadomo, że najbardziej zapamiętane były kolędy. Sybiracy żyjący w okropnych warunkach, jednak w miarę najskromniejszych możliwości, organizowali wieczerze wigilijne, a tym zawsze towarzyszył śpiew kolęd. Również i tam przekształcano ich tekst, aby wyśpiewywać wołanie o wolności Ojczyzny. W Zakładzie Solskim śpiewano:

                        „W żłobie leży

                        Trup macierzy

                        Zdradziecko zabitej,

                        Ale oto gwiazda wschodzi,

                        Znowu w sercach Bóg się rodzi

                        Śmiercią niespożyty

I z kolejnych zwrotek:

                        Bóg się rodzi

                        z mąk powodzi

                        gwiazda Zmartwychwstania.

                        Na widnokrąg polskiej duszy

                        Wschodzi – pęta kruszy -

                        I wolność odsłania.

            Szymon Tokarzewski, zesłany za udział w spisku ks. Piotra Ściegiennego, wspomina, że wigilię przeżywali obok więźniów skazanych za przestępstwa pospolite, którymi byli przeważnie Rosjanie, spędzający czas na rozpuście i pijaństwie. Tokarzewski pisze: „… kiedy pierwsza gwiazda zabłysła na niebie, wraz zaśpiewaliśmy kolędę, „Anioł pasterzom mówił”. W twej chwili przecież cała bryganderya zaczęła potrzaskiwać kajdanami z całych sił i z całych sił wrzeszczeć „hu! ha! hu! ha!” I tak (…) w tę noc odkupienia, (…) od cywilizowanego świata odcięci, religijnych pociech pozbawieni, tylko w duchu naszym, a tak dalekim życzyliśmy „do siego roku”. Istotnie, akompaniament kolędy aż nadto dowodził odcięcia od cywilizacji, a stara i piękna kolęda chyba już nigdy nie miała ohydniejszego i ból zadającego akompaniamentu. W roku 1928, a więc w 10 lat po odzyskaniu przez Polskę niepodległości ks. Prof. Hieronim Feicht w Przedmowie do jubileuszowego wydania Śpiewnika Kościelnego ks. Jana Siedleckiego zwrócił uwagę m.in. na integralność katolickości z polskością i na wpływ jaki pieśń kościelna ma na wiarę Polaków (…). Inspirująca rola pieśni kościelnych w wołaniu o wolność nie została zamknięta przed stu laty. Przykładowo w r. 1981 internowani w Wiśniczu śpiewali:

                        „Pociesz Jezu kraj ojczysty,

                        zasiej w sercach prawdy ziarno,

                        siłę swoją daj walczącym,

                        Pobłogosław Solidarność.

                        Więźniom wszystkim daj wytrwanie,

                        Pieczę miej nad rodzinami,

                        A Słowo Ciałem się stało

                        I mieszkało między nami.

            Okazuje się, iż pieśń kościelna była istotnym nośnikiem i przekaźnikiem idei wolnościowych w czasach zaborów i roli takiej nie przestała pełnić także podczas współczesnych zawirowań dziejowych. Dzisiaj ujmowana w coraz szczelniejsze ramy przepisów liturgicznych, niechby już nigdy nie musiała ich opuszczać. Wdzięczni Bogu za stulecie niepodległości Ojczyzny błagajmy, aby nas  uchronił w przyszłości od jakichkolwiek dziejowych ucisków, a pośród ucisku dni ostatnich niechaj nam ukaże pełnię radości i wieczną rozkosz po Jego prawicy. (par. Ps. resp.)

           (opracował ks. Jan Waliczek)

 

Organiści, Wydarzenia, Celebracje liturgiczne, Zapowiedzi